hldd0umdhyh5c7mglsn29ql0j-tre89i1w4h9m-533tsstg-4wd1kw-wetspv7ov6qf520qq6sl6dt-qwfy8gsd6y-pn8d9g-dm1iazu29-hpbioy52dq8xm12kf5x4n
Zoeken
  • Nikko Norte

Kamervragen

Indrukwekkend, onthutsend en meeslepend zijn woorden waarmee een docent uit een ver verleden mijn boek Onvoorspelbaar verleden bewierookt in een mail. Mijn gedachten dwalen naar Groningen waar hij me ooit een week in de hermeneutiek onderwees, de studie van de interpretatie van teksten. Doorgaans geschreven teksten, maar … van Groningen en terwijl ik Heidi iets over Kamervragen hoor roepen vanuit de tuin van het vakantiehuisje op Texel waar we verblijven zolang we niet terug kunnen naar Oostenrijk schieten mijn gedachten naar het woord icomchatter, onderschept walkietalkieverkeer, waarmee een paar boze veteranen me sinds het uitkomen van mijn boek om de oren slaan in hun net zo boze berichten. Op mijn laptop scrol ik door mijn e-mails en ik vind zo’n boos bericht. We luisterden radio gesprekken van de Taliban af (Icom) en het was een kat en muis spel dat voor beide partijen dodelijk kon zijn.

Om je dood te lachen, hoor ik mezelf in gedachten uit de film La vita è bella citeren en ik bedenk voor de zoveelste keer sinds ik dat op een mooie septemberochtend in 2006 bedacht dat iedere vorm van op icomchatter gebaseerd geweld die Nederlandse troepen in Uruzgan toepasten uit den boze was. Uit de doos met exemplaren van mijn eigen boek die ik van mijn uitgever kreeg, pak ik een exemplaar en ik blader naar de passage die ik na wil lezen.

“Op een klein plateau gingen we zitten in het zand en ik bestudeerde de delegatie, waarvan de leden druk aan het praten en aan het gebaren sloegen. Oudere mannen uit nederzettingen in de omgeving, bang voor bommen of granaten op hun qala’s uit wraak voor de schoten die op het kamp waren gelost. Ik was er niet zeker van dat ik het goed begreep, maar was er wel zeker van dat de vertalingen van mijn tolk niets te maken hadden met wat die mannen me duidelijk probeerden te maken. Dat laatste attendeerde me op een probleem waarvan de consequenties verstrekkend waren.

De twee tolken in Kamp Martello hoorden bij een eenheid die onder andere was gespecialiseerd in het onderscheppen van walkietalkieverkeer. Net als de minister van Defensie, naar ik aannam, en daarmee de Nederlandse bevolking, was ik ervan uitgegaan dat de tolken met wie de krijgsmacht werkte hun vak verstonden. De tolk die achter me in het woestijnzand zat, verstond zijn vak allerminst en hij was ervan overtuigd dat hij me een broodje aap kon verkopen. Ik keek hem over mijn schouder aan en zei: ‘Don’t move. There is a man with a pistol right behind you.’

Yes, yes. Taliban. Attack. It is danger. Very much Taliban.’”

Het zou nog een maand duren tot ik mijn commandant er middels een test die ik ontwikkelde van overtuigde dat onze tolken nauwelijks Pasjtoe spraken en hun vertalingen baseerden op de paar Engelse woorden die ze tot hun beschikking hadden. Nog diezelfde dag vloog ik naar Kandahar met de opdracht daar fatsoenlijke tolken te werven. Met een aantal jonge Afghaanse mannen die op het linguïstische vlak enigszins uit de voeten konden, keerde ik naar Kamp Holland terug. De zeven maanden die volgden, vloog ik met intervallen naar Kandahar. Keer op keer keerde ik naar Kamp Holland terug met jonge Afghaanse mannen die ten minste Pasjtoe spraken en meer dan een paar woorden Engels; tolken waren het niet. Eind april 2007 vloog ik opnieuw naar Kandahar – en door naar Nederland. Toen ik een paar maanden later in Uruzgan terugkeerde, was het tolkenprobleem schrijnender dan ooit.

Ongemakkelijk schuif ik heen en weer op mijn stoel. We weten pas wat een woord betekent als we weten wat de zin waarin het voorkomt betekent. Zinnen hebben woorden nodig, maar woorden hebben zinnen nodig. Dat was Gadamer, een hermeneutische filosoof. En dat is hermeneutiek? Ach, we kunnen alles zo ingewikkeld maken als we willen en eenvoud is vaak ingewikkeld genoeg. Gadamer maakt echter klip en klaar dat we in Uruzgan niet anders dan de mist in konden gaan met de interpretatie van Pasjtoe teksten, geschreven, gesproken of via walkietalkies door de lucht geslingerd, die vertaald waren door jonge Afghaanse mannen zonder gedegen talenkennis, training, accreditatie of onderzoek naar hun verleden of onderliggende agenda’s.

Onafscheidelijk van mijn icomscanner paste ik in Uruzgan op icomchatter, waar ik soms iets van begreep en die ik meestal liet vertalen door ANA-soldaten die ik vertrouwde, een opwaartse hermeneutische spiraal toe en verrijkte ik de betekenis ervan met de uitbreiding van de context die ik eraan kon geven. Het resultaat daarvan was dat ik de zender vaak beter begreep dan hij zichzelf begreep. Lastige materie, hoewel niet voor iemand die Schleiermacher zo intensief besprak als dat ik ooit deed met mijn docent in Groningen. Ik lees zijn e-mail opnieuw, stuur hem gevleid een mail terug en terwijl ik verder werk aan mijn manuscript De holbewonercode, dat ik mijn uitgever heb beloofd over twee weken in te sturen, ontvang ik een tweede mail van mijn vroegere docent. Zoals jij je optreden in Uruzgan beschrijft, schrijft hij, lees ik daarin wat de Engelse filosoof Collingwood de historische methode noemt: jezelf indenken (niet inleven, ook niet je verplaatsen in, maar echt indenken) in een ander om hem of haar te begrijpen, en handelen op grond van het begrip dat je zo ontwikkelt. Precies dat is wat het Nederlandse leger niet deed, laat je aan een leek als ondergetekende zien.

Heel even hap ik naar lucht. Wat mijn docent in de woorden van Collingwood omschrijft, is wat ik deed in Uruzgan. Dat maakte dat ik geen vijand zag, waar een aantal van mijn collega’s ieder vals geïnterpreteerd stukje icomchatter aangreep om de bevolking van het kleine stukje Uruzgan waar Nederlandse troepen af en toe hun gezichten lieten zien te confronteren met een geweld dat onder iedere omstandigheid buitenproportioneel zou zijn geweest.

Onbevreesd angstig leefde ik in Uruzgan twee jaar lang in de hoofden van onze oppositie. Oppositie, niet vijand, omdat er voor Nederlandse troepen geen vijand was in Uruzgan. Ik begreep onze oppositie, begreep haar in haar culturele context en in de context van haar recente geschiedenis, en deed tientallen voorstellen waarmee de krijgsmacht had kunnen voorkomen dat zij ons een strobreed in de weg legde. Ik was een roepende in de woestijn en slechts een enkele officier was bereid van mij aan te nemen dat ons optreden in Uruzgan pas op de interpretatie van Pasjtoe teksten kon worden afgestemd als die teksten door vakmensen waren vertaald. Een kat en muis spel dat voor beide partijen dodelijk kon zijn. Om je dood te lachen.

Moos steekt haar kop over de tafelrand en bijt me zachtjes in mijn onderarm. Het dier heeft een zintuig dat haar waarschuwt wanneer het tijd is me in mijn gepieker te storen. Ik voel dat Heidi achter me staat, draai me om in mijn stoel en zeg: ‘Buongiorno, principessa.’

‘Doe niet zo idioot. Hoorde je me niet? Er zijn al twee weken geleden Kamervragen over je boek gesteld.’

‘Huh…’

Heidi zet haar laptop naast de mijne en ik lees hoe de ministers Bijleveld en Blok afstand nemen van alles wat de auteur van Onvoorspelbaar verleden stelt. Het antwoord op één vraag is uitgebreid. Een deel ervan vangt mijn aandacht: … in vrijwel alle gevallen was het moeilijk of zelfs onmogelijk om een battle damage assessment uit te voeren. De veiligheidssituatie liet dat niet altijd toe, doden worden in de moslimgemeenschap binnen 24 uur begraven en de bevolkingsregistratie liet te wensen over. Een zogenaamde BDA wordt in landen als Afghanistan middels luchtfotografie uitgevoerd en kan dus niet moeilijk of zelfs onmogelijk zijn. Versgedolven graven geven een beeld van het aantal slachtoffers dat tijdens vijandelijkheden is gevallen; bomkraters en ingestorte woningen spreken voor zich. Waarom dan, ontbreken die BDA’s?


Verbouwereerd staar ik over de verlaten golfbaan voor ons vakantiehuisje. In de Balkan ging de krijgsmacht de Balkanmens te lijf, in Uruzgan de taliban en in Hawija, in Irak, sneuvelden burgers omdat de krijgsmacht geen of geen juiste inschatting had gemaakt van de hoeveelheid munitie die mogelijk in een te bombarderen bommenfabriek was opgeslagen. Man, als Nederland ooit weer de noodzaak ziet de wapens op te pakken om voor een hoger doel over eigen landgrenzen mensenlevens op het spel te zetten, laat het dan zo zijn dat we het verleden laten spreken zoals het verleden wás en niet zoals we graag willen dat het was.

Heidi trekt haar wandelschoenen aan, terwijl ik de naam Noa intik in Google en Moos haar riem naast me op de grond legt. Muziek klinkt uit mijn laptop.

Smile, without a reason why.

Love, as if you were a child.

Smile, no matter what they tell you.

Don't listen to a word they say,

'cause life is beautiful that way …

Moos bijt opnieuw in mijn onderarm. Een traan valt op haar snuit. Hoe kom ik buiten zonder Heidi lastig te vallen met mijn plotselinge emotionele onrust?

Think about a brighter day,

‘cause life is beautiful that way …

Nee, roept een stem in mijn hoofd. Life is beautiful today! Gisteren zagen we Blauwborstjes. Vandaag zien we ze weer; ik weet dat zeker. Don’t listen to a word they say, kom naar buiten en beweeg. La vita è bella, corona of niet.


#nikkonorte #kamervragen #uruzgan #uitgeverijprometheus #defensie

Schruns, Vorarlberg Oostenrijk

© Nikko Norte

  • Facebook Social Icon
  • Twitter Social Icon
  • Instagram Social Icon