hldd0umdhyh5c7mglsn29ql0j-tre89i1w4h9m-533tsstg-4wd1kw-wetspv7ov6qf520qq6sl6dt-qwfy8gsd6y-pn8d9g-dm1iazu29-hpbioy52dq8xm12kf5x4n
Zoeken
  • Nikko Norte

Hawija

“… Er heerste spanning rond het dorp. De papaveroogst was goed ge­weest het vorige jaar. De papaveroogst van dat jaar zou nog beter zijn dan die van het vorige jaar en Hekmats dorp en de aangrenzende val­lei speelden een rol in de doorvoer van opium. Ongure, gewapende mannen verzamelden zich en maakten misbruik van de gastvrijheid waar ze volgens de pasthunwali recht op hadden. Maar ook militie­leden troffen op hun politieposten voorbereidingen om een graantje mee te pikken van de drugshandel.

Er was al over de qala van Hekmat op de politiepost in de woes­tijn geschoten. Militieleden hadden het vuur beantwoord. Het was niet prettig daartussenin te zitten en de komende weken zou de situatie alleen maar verslechteren. Hekmat had er graag met Dutch over willen praten, maar Dutch was onvindbaar. Als hij de soldaten in het dorp naar hem vroeg, was het antwoord: ‘Yes, yes. Do you want a pen?’ Hekmat wilde geen pen. Hekmat wilde met Dutch spreken; hij maakte zich zorgen.

De beschietingen rond de politieposten liepen kort daarop uit de hand. Hekmat en zijn buren waren bang. De situatie leek op wat zij mee hadden gemaakt tijdens de Russische bezetting. Mensen die in groepen door de nacht slopen. Schotenwisselingen. En het werd er­ger. Rond Hekmats qala vielen af en toe granaten en bommen. Dat was nooit eerder gebeurd. Het gebeurde verderop in de Baluchivallei als westerse soldaten weer eens jacht maakten op talibanstrijders. Dat was beangstigend genoeg geweest.

Op een nacht bevond Hekmat zich met zijn familie in een re­gen van granaten. Niet een of twee granaten, daar was mee te leven geweest. Er kwam geen einde aan de ontploffingen, sommige harder dan andere. ‘Als er op een dag granaten of bommen vallen,’ had Dutch hem ooit gewaarschuwd, ‘schuil dan niet in de qala. Loop zo snel als je kunt met je familie in de richting van het dorp. Alleen in de buurt van de soldaten ben je veilig, maar kom ook weer niet te dichtbij.’ Hekmat had hem toen niet begrepen. Hij begreep het nog niet. Toch was hij met Zohra, Mahmoud en Klas de nacht in gelopen, naar de rivier en vandaar naar het dorp. Ontploffingen waren overal. Het was oorlog. Het was erger dan het onder de Russen of de taliban ooit was geweest.

Pas de volgende dag, de rust hersteld, keerde Hekmat naar zijn qala terug. Er was niet veel van over. Hij had Zohra en de kinderen in het dorp achtergelaten en hielp zijn verbijsterde buren met het zoeken naar doden en gewonden. De doden moesten zo snel mogelijk begraven worden en Hekmat groef en groef en groef, terwijl hij vocht tegen zijn wanhoop.”

Van de hondenbrokken op het fietspad laat ik mijn blik over het verlaten vliegveld van Texel glijden. We doen al onze boodschappen op de fiets, altijd, behálve hondenbrokken – en bouwmaterialen als we klussen. Eergisteren, op het parkeerterrein van de Gamma, schold een vrouw ons de huid vol, nadat ze op ons Oostenrijkse kenteken had gewezen. Het was de tweede keer die dag dat Heidi en mij iets dergelijks overkwam. We schoten in de lach – olie op het vuur – en besloten de auto alleen nog te gebruiken als het echt niet anders kan. Recht voor het Paracentrum Texel scheurde de zak hondenbrokken op mijn bagagedrager. Heidi fietst door om de auto en een stoffer en blik te halen. Ik heb mijn fiets over de hondenbrokken gelegd en ben in het gras gaan zitten.

Op mijn telefoon lees ik een artikel in de Volkskrant over de arts Coen Feron, die op een IC-afdeling de levens van coronapatiënten probeerde te redden en zelf bijna aan het virus bezweek. Het artikel grijpt me aan. Ik zie Coens collega’s om zijn ziekbed staan, voel zijn angst en … mijn gedachten springen naar de slachtoffers van oorlogsgeweld die ik zag in de conflictgebieden die ik gedurende mijn leven bezocht. Steriele ziekenhuizen en dodelijk gewonde mensen in het stof in Verweggistan, mijn gedachtesprong waarschijnlijk veroorzaakt door het schrille contrast tussen beide, niet per se door de vlaggen die vandaag, 4 mei, halfstok aan masten wapperen. En uiteraard maakt mijn vriend Hekmat tijdens die gedachtesprong zijn opwachting. In 2007 werd zijn leefomgeving door Nederlanders in as gelegd en ik herinner me wat ik over hem schreef in mijn boek Onvoorspelbaar verleden.

Ik scrol verder in mijn telefoon, stuit op de laatste berichtgeving over Hawija en mijn zelfs voor mij soms onnavolgbare gedachten springen naar de twaalf voetballertjes in een ondergelopen grot in Thailand in 2018. De wereld hield zijn adem in en volgde gespannen de redding van de knapen en hun coach. De gevolgen van een vliegtuigbom die drie jaar eerder een munitieopslag trof waarin meer munitie was opgeslagen dan intell had prijsgegeven, worden afgedaan alsof een volgend level in een videospelletje niet is gehaald.

Wie heeft er ooit in Verweggistan een bom of granaat in zijn directe omgeving zien, horen en voelen ontploffen? In mijn gedachten steek ik een hand op. Wie heeft er ooit gesprekken gevoerd met mensen in Verweggistan die dag en nacht leven met de dreiging dat hun leven op ieder moment in één klap voorbij kan zijn? In mijn gedachten steek ik een hand op. Wie heeft er een alternatief voor een luchtaanval op een munitieopslag in Verweggistan? In mijn gedachten steek ik een hand op.

De rivier de Tigris begrensde in 2015 de door ISIS geclaimde gebieden in Irak. Hawija vormde ten oosten van die grens een enclave, waarin ISIS-strijders de lokale bevolking terroriseerden. De honderdpuntenvraag was: hoeveel ISIS-strijders? Het antwoord op die vraag heet intell. Hawija ligt tweehonderd kilometer van de Turkse grens en tweehonderd kilometer van Bagdad. De munitieopslag waarop Nederlandse F-16’s het ooit gemunt hadden, lag in een stadsdeel van Hawija dat over de grond goed benaderbaar was.

Starend over het veld waarop ik meer dan 35 jaar geleden voor het eerst onder een parachute landde, bedenk ik twee, drie scenario’s die specialforceseenheden hadden kunnen uitvoeren om een munitieopslag in Hawija met de grond gelijk te maken nádat was vastgesteld hoeveel munitie er was opgeslagen en ik stel me voor hoe het hoofd Joint Speciale Operaties van de defensiestaf in Den Haag nerveus in zijn kantoor heen en weer liep op de 3e juni van 2015 in afwachting van het oordeel op de alternatieve plannen die hij voor het aankomende bombardement had aangedragen.

En natuurlijk kleefden er haken en ogen aan een specialforcesoperatie – hoewel niet toen er vier maanden later, op 22 oktober 2015, zeventig gevangenen uit een ISIS-gevangenis net buiten Hawija werden bevrijd. De alternatieven voor een bombardement op een munitieopslag in Hawija waarvan officieren van het Korps Commando Troepen en van het Korps Mariniers het hoofd Joint Speciale Operaties voorzagen, waren waarschijnlijk alleen al omwille van de tijdsdruk door Nederlanders onuitvoerbaar maar hadden, daar had het hoofd Joint Speciale Operaties ongetwijfeld op aangedrongen, kunnen worden voorgelegd aan de bevelhebbers van Operation Inherent Resolve, die in 2014 van start ging, waaraan de Nederlandse krijgsmacht deelneemt en waarvan Amerikaanse specialforceseenheden actief deel uitmaken. Oké, oké, ook lastig. Amerikaanse grondtroepen die deelnemen aan Operation Inherent Resolve zouden zich niet mengen in grondoperaties, zouden slechts Iraakse troepen trainen en adviseren. Toch namen ze vier maanden na het fatale Nederlandse bombardement op de munitieopslag in Hawija deel aan de reddingsactie van de zeventig gevangenen van ISIS, waarin Iraakse special forces – oeps! – het voortouw namen en waren ze mogelijk op basis van een door Nederlanders uitgewerkt plan al vier maanden eerder tot actie overgegaan. Een precedent was al geschapen. Een jaar voor het Nederlandse bombardement op de munitieopslag in Hawija namen Amerikaanse special forces in Syrië immers de vrouw van een ISIS-kopstuk gevangen, nadat ze het kopstuk en een aantal van zijn medewerkers hadden uitgeschakeld.

Hoe het ook zij, bommen gooien op een munitieopslag waarvan niet kan worden gezegd hoeveel munitie er is opgeslagen in verstedelijkt gebied waarin onbekende aantallen voor oorlogsgeweld gevluchte Irakezen hun toevlucht hebben gezocht – intell – is met zekerheid geen optie en heel even springen mijn gedachten naar Enschede, waar ooit een vuurwerkfabriek ontplofte. De dúízendpuntenvraag is of Nederlanders werkelijk alternatieven voor een bombardement overwogen en voor de achttienhonderd luchtaanvallen die sinds 2014 door Nederlanders zijn uitgevoerd in het kader van Operation Inherent Resolve.

Bombardementen zijn koren op de molen van terreurorganisaties zoals ISIS. Voor iedere strijder die tijdens een bombardement het leven laat, staan twee nieuwe strijders op. Voor iedere burger die tijdens een bombardement het leven laat, staan drie strijders op – en groeit de weerstand tegen de westerse wereld. Voor bombardementen is vrijwel altijd een voeten-aan-de-grondalternatief en voeten-aan-de-grondalternatieven maken indruk op ISIS-strijders, bombardementen niet. ‘Ja, ja,’ zeurt een stemmetje in mijn hoofd: ‘maar hoe zit het dan met de risico’s op slachtoffers tijdens zo’n voeten-aan-de-grondalternatief?’ en mijn gedachten springen naar de serie Homeland, de aflevering waarin iemand Carrie Mathison ervan weerhoudt een langgezochte terrorist en zijn entourage uit te schakelen met een bombardement, omdat die terrorist het ex-hoofd van de CIA gegijzeld houdt …

Zowel op Netflix als in de werkelijkheid lijkt er sprake te zijn van twee soorten mensenlevens en … Heidi stuurt onze auto de berm in. Ze stapt uit, onze Stanleythermoskan in de hand, gaat naast me in het gras zitten, schenkt koffie in en geeft me haar mobiele telefoon, waarop ik zie dat iemand op Facebook een staafgrafiek heeft geplaatst waarin het aantal panda’s in Nederland tegen de tijd is afgezet. Op een volgende afbeelding staat een stip op de kaart van Nederland die aangeeft waar het epicentrum ligt van de pandamie. Met een gevoel van schaamte probeer ik een lachaanval te onderdrukken, maar als ik Heidi aankijk, proest ik het uit terwijl ik besef dat het de schrille contrasten zijn die het hem doen. Contrasten zullen er altijd zijn. Ze geven het leven kleur, stemmen ons somber, dan weer vrolijk. Dodenherdenking en Bevrijdingsdag. Vijfenzeventig jaar vrijheid en coronabeperkingen. Alternatieven zullen er ook altijd zijn. Voor bombardementen liggen ze doorgaans voor het oprapen en om acht uur vanavond sta ik ook een moment stil bij de slachtoffers van Nederlandse bombardementen in Verweggistan.


#nikkonorte #hawija #uruzgan #uitgeverijprometheus #defensie

Schruns, Vorarlberg Oostenrijk

© Nikko Norte

  • Facebook Social Icon
  • Twitter Social Icon
  • Instagram Social Icon