hldd0umdhyh5c7mglsn29ql0j-tre89i1w4h9m-533tsstg-4wd1kw-wetspv7ov6qf520qq6sl6dt-qwfy8gsd6y-pn8d9g-dm1iazu29-hpbioy52dq8xm12kf5x4n
 
Zoeken
  • Nikko Norte

Hawija

Er heerste spanning rond het dorp. De papaveroogst was goed ge­weest het vorige jaar. Dat jaar zou de papaveroogst nog beter zijn dan die van het vorige jaar en Hekmats dorp en de aangrenzende val­lei speelden een rol in de doorvoer van ruwe opium. Ongure, gewapende mannen verzamelden zich en maakten misbruik van de gastvrijheid waar ze volgens de pasthunwali recht op hadden. Maar ook militie­leden troffen voorbereidingen op wat ze politieposten noemden om een graantje mee te pikken van de drugshandel.

Er was al over de qala van Hekmat op de politiepost in de woes­tijn geschoten. Militieleden hadden het vuur beantwoord. Het was niet prettig daartussenin te zitten. Mensen slopen in groepen door de nacht. De komende weken zouden er meer en meer schotenwisselingen zijn. Het was immers elk jaar hetzelfde liedje. Er was mee te leven, maar recentelijk vielen rond Hekmats qala ook granaten en zelfs bommen. Dat was nooit eerder gebeurd. Het gebeurde verderop in de Baluchivallei als westerse soldaten weer eens dachten dat talibanstrijders zich daar verscholen. Dat was beangstigend genoeg geweest.

Op een nacht bevond Hekmat zich met zijn familie in een re­gen van granaten en bommen. Er kwam geen einde aan de ontploffingen. ‘Als er op een dag granaten of bommen vallen,’ had Dutch, een soldaat die hem af en toe bezocht, hem ooit gewaarschuwd: ‘schuil dan niet in de qala. Loop zo snel als je kunt met je familie in de richting van de bazaar.’

Hekmat had Dutch destijds niet begrepen. Nu begreep hij hem wel en hij was met Zohra, Mahmoud en Klas de nacht in gelopen, naar de rivier en vandaar naar de bazaar. Ontploffingen waren overal. Het was oorlog. Het was erger dan het onder de Russen of de taliban ooit was geweest.

Pas de volgende dag, de rust hersteld, keerde Hekmat naar zijn qala terug. Er was niet veel van over. Hij had Zohra en de kinderen op de bazaar achtergelaten en hielp zijn verbijsterde buren met het zoeken naar doden en gewonden. De doden moesten zo snel mogelijk worden begraven en Hekmat groef en groef en groef, terwijl hij vocht met zijn wanhoop.

Van de hondenbrokken op het fietspad laat ik mijn blik over het verlaten vliegveld van Texel glijden. Nu we coronagedwongen op Texel bivakkeren, doen we al onze boodschappen op de fiets behálve hondenbrokken. Eergisteren, wel onderweg met de auto, schold een vrouw ons voor een rood verkeerslicht de huid vol, nadat ze op ons Oostenrijkse kenteken had gewezen. Het was de tweede keer die dag dat Heidi en mij iets dergelijks overkwam. We schoten in de lach – olie op het vuur – en besloten de auto alleen nog te gebruiken als het echt niet anders kan. Recht voor het Paracentrum Texel scheurde de zak hondenbrokken op mijn bagagedrager. Heidi fietst door om de auto en een stoffer en blik te halen. Ik heb mijn fiets over de hondenbrokken gelegd en ben in het gras gaan zitten.

Op mijn telefoon lees ik een artikel in de Volkskrant over een arts die op een IC-afdeling de levens van coronapatiënten probeerde te redden en zelf bijna aan het virus bezweek. Het artikel grijpt me aan. Ik zie collega’s om het ziekbed van de arts staan, voel zijn angst en … mijn gedachten springen naar de slachtoffers van oorlogsgeweld die ik zag in de conflictgebieden die ik gedurende mijn leven bezocht. Steriele ziekenhuizen en dodelijk gewonde mensen in het stof in Verweggistan, mijn gedachtesprong waarschijnlijk veroorzaakt door het schrille contrast tussen beide, niet per se door de vlaggen die vandaag, 4 mei, halfstok aan masten wapperen. En uiteraard maakt mijn vriend Hekmat tijdens die gedachtesprong zijn opwachting. In 2007 legden Nederlanders zijn leefomgeving in Uruzgan in as en er was niets wat ik kon doen om het te voorkomen.

Ik scrol verder op mijn telefoon, stuit op de laatste berichtgeving over Hawija en mijn zelfs voor mij soms onnavolgbare gedachten dwalen naar de twaalf voetballertjes in een ondergelopen grot in Thailand in 2018. De wereld hield zijn adem in en volgde gespannen de redding van de knapen en hun coach. De gevolgen van een vliegtuigbom die drie jaar eerder een munitieopslag trof waarin meer munitie was opgeslagen dan intell had prijsgegeven, worden afgedaan alsof een volgend level in een videospel niet is gehaald.

Wie heeft ooit in Verweggistan een bom of granaat in zijn directe omgeving zien, horen en voelen ontploffen? In mijn gedachten steek ik een hand op. Wie heeft er ooit gesprekken gevoerd met mensen in Verweggistan die dag en nacht leven met de dreiging dat hun leven op ieder moment in één klap voorbij kan zijn? In mijn gedachten steek ik een hand op. Wie heeft er een alternatief voor een luchtaanval op een munitieopslag in Verweggistan? In mijn gedachten steek ik een hand op.

De rivier de Tigris begrensde in 2015 de door ISIS geclaimde gebieden in Irak. Hawija vormde ten oosten van die grens een enclave, waarin ISIS-strijders de lokale bevolking terroriseerden. De honderdpuntenvraag was: hoeveel ISIS-strijders? Het antwoord op die vraag heet intell. Hawija ligt tweehonderd kilometer van de Turkse grens en tweehonderd kilometer van Bagdad. De munitieopslag waarop Nederlandse F-16’s het ooit gemunt hadden, lag in een stadsdeel van Hawija dat over de grond goed benaderbaar was.

Starend over het veld waarop ik meer dan 35 jaar geleden voor het eerst onder een parachute landde, bedenk ik twee, drie scenario’s die specialforceseenheden hadden kunnen uitvoeren om een munitieopslag in Hawija met de grond gelijk te maken nádat was vastgesteld hoeveel munitie er was opgeslagen en ik stel me voor hoe het hoofd Joint Speciale Operaties van de defensiestaf in Den Haag nerveus in zijn kantoor heen en weer liep op de 3e juni van 2015 in afwachting van het oordeel op de alternatieve plannen die hij aandroeg voor het aankomende bombardement.

En natuurlijk kleefden er haken en ogen aan een specialforcesoperatie – hoewel niet toen er vier maanden later, op 22 oktober 2015, zeventig gevangenen uit een ISIS-gevangenis net buiten Hawija werden bevrijd. De alternatieven voor een bombardement op een munitieopslag in Hawija, waarvan officieren van het Korps Commando Troepen en van het Korps Mariniers het hoofd Joint Speciale Operaties voorzagen, waren waarschijnlijk alleen al omwille van de tijdsdruk door Nederlanders onuitvoerbaar maar hadden, daar had het hoofd Joint Speciale Operaties ongetwijfeld op aangedrongen, kunnen worden voorgelegd aan de bevelhebbers van Operation Inherent Resolve, die in 2014 van start ging, waaraan de Nederlandse krijgsmacht deelneemt en waarvan Amerikaanse specialforceseenheden actief deel uitmaken. Oké, oké, ook lastig. Amerikaanse grondtroepen die deelnemen aan Operation Inherent Resolve zouden zich niet mengen in grondoperaties, zouden slechts Iraakse troepen trainen en adviseren. Toch namen ze vier maanden na het fatale Nederlandse bombardement op de munitieopslag in Hawija deel aan de reddingsactie van de zeventig gevangenen van ISIS, waarin Iraakse special forces – oeps! – het voortouw namen en waren ze mogelijk op basis van een door Nederlanders uitgewerkt plan al vier maanden eerder tot actie overgegaan. Een precedent was al geschapen. Een jaar voor het Nederlandse bombardement op de munitieopslag in Hawija namen Amerikaanse special forces in Syrië immers de vrouw van een ISIS-kopstuk gevangen, nadat ze het kopstuk en een aantal van zijn medewerkers hadden uitgeschakeld.

Hoe het ook zij, bommen gooien op een munitieopslag waarvan niemand kan zeggen hoeveel munitie er is opgeslagen, in verstedelijkt gebied waarin onbekende aantallen voor oorlogsgeweld gevluchte Irakezen hun toevlucht hebben gezocht – intell – is met zekerheid geen optie en heel even denk ik aan Enschede, waar ooit een vuurwerkfabriek ontplofte. De dúízendpuntenvraag is of Nederlanders werkelijk alternatieven voor het bombardement op een munitieopslag in Hawija overwogen en voor de achttienhonderd luchtaanvallen die sinds 2014 door Nederlanders zijn uitgevoerd in het kader van Operation Inherent Resolve.

Bombardementen zijn koren op de molen van terreurorganisaties zoals ISIS. Voor iedere strijder die tijdens een bombardement het leven laat, staan twee strijders op. Voor iedere burger die tijdens een bombardement het leven laat, staan drie strijders op – en groeit de weerstand tegen de westerse wereld. Voor bombardementen is vrijwel altijd een voeten-aan-de-grondalternatief en voeten-aan-de-grondalternatieven maken indruk op ISIS-strijders, bombardementen niet. Ja, ja, zeurt een stemmetje in mijn hoofd, maar hoe zit het dan met de risico’s op slachtoffers tijdens zo’n voeten-aan-de-grondalternatief? Carrie Mathison verschijnt in mijn gedachten, de belangrijkste personage in Netflixserie Homeland. In een van de afleveringen weerhoudt iemand haar ervan met een drone een terrorist en zijn entourage uit te schakelen die het ex-hoofd van de CIA gegijzeld houden …

Zowel op Netflix als in de werkelijkheid lijkt er sprake te zijn van twee soorten mensenlevens en … Heidi stuurt onze auto de berm in. Ze stapt uit, onze Stanleythermoskan in de hand, gaat naast me zitten in het gras, schenkt koffie in en geeft me haar mobiele telefoon, waarop ik een kaart zie van Nederland met daarop ingekleurd een aantal panda's en een rode stip die aangeeft waar het epicentrum ligt van de pandamie. Ik probeer mijn lachen te onderdrukken, kijk Heidi aan en proest het uit. Het zijn vaak de schrille contrasten die het hem doen. Die contrasten zullen er altijd zijn. Pandemie, pandamie. Dodenherdenking en Bevrijdingsdag. Vijfenzeventig jaar vrijheid en coronabeperkingen. Alternatieven zullen er ook altijd zijn. Voor bombardementen liggen ze doorgaans voor het oprapen en om acht uur vanavond sta ik ook een moment stil bij de slachtoffers van Nederlandse bombardementen in Verweggistan ...



Feel free to share ...